صفحه اصلی » پرسش و پاسخ » خلفا » آیا واقعیت دارد که عمر بن خطاب، سوره بقره را در مدت دوازده سال یاد گرفته است؟
منتشر شده در ۲۳ دی ۱۳۹۳ | دسته : خلفا

آیا واقعیت دارد که عمر بن خطاب، سوره بقره را در مدت دوازده سال یاد گرفته است؟

پاسخ:
بسیارى از بزرگان اهل سنت نقل کرده‌اند که خلیفه دوم براى یادگرفتن سوره بقره دوازده سال زحمت کشیده است و وقتى موفق شد، شترى را به عنوان شکرانه آن قربان کرد.
بیهقى در شعب الإیمان، قرطبى در تفسیر خود، ابن عساکر در تاریخ مدینه دمشق، ذهبى در تاریخ الإسلام، سیوطى در تنویر الحوالک و الدر المنثور، زرقانى در شرح خود بر موطأ مالک، کتانى در نظام الحکومه و … نوشته‌اند:
وَأَخْبَرَنَا أَبُو الْحُسَیْنِ بْنُ الْفَضْلِ الْقَطَّانُ، ثنا أَبُو عَلِیٍّ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الصَّوَّافُ، ثنا بِشْرُ بْنُ مُوسَى أَبُو بِلالٍ الأَشْعَرِیُّ، ثنا مَالِکُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: ” تَعَلَّمَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ الْبَقَرَهَ فِی اثْنَتَیْ عَشْرَهَ سَنَهً، فَلَمَّا أَتَمَّهَا، نَحَرَ جَزُورًا ”
از عبد الله بن عمر نقل شده است که گفت: عمر بن خطاب، دوازده سال طول کشید تا سوره بقره را یاد بگیرد، وقتى تمام کرد، شترى را ذبح نمود.
البیهقی، أحمد بن الحسین بن علی بن موسی ابوبکر (متوفای۴۵۸هـ)، شعب الإیمان، ج۲، ص۱۹۵۴، تحقیق: محمد السعید بسیونی زغلول، ناشر: دار الکتب العلمیه – بیروت، الطبعه: الأولى، ۱۴۱۰هـ؛
الأنصاری القرطبی، ابوعبد الله محمد بن أحمد (متوفای۶۷۱هـ)، الجامع لأحکام القرآن، ج۱، ص۴۰، ناشر: دار الشعب – القاهره؛
ابن عساکر الدمشقی الشافعی، أبی القاسم علی بن الحسن إبن هبه الله بن عبد الله،(متوفای۵۷۱هـ)، تاریخ مدینه دمشق وذکر فضلها وتسمیه من حلها من الأماثل، ج۴۴، ص۲۸۶، تحقیق: محب الدین أبی سعید عمر بن غرامه العمری، ناشر: دار الفکر – بیروت – ۱۹۹۵؛
الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفای ۷۴۸ هـ)، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، ج۳، ص۲۶۷، تحقیق د. عمر عبد السلام تدمرى، ناشر: دار الکتاب العربی – لبنان/ بیروت، الطبعه: الأولى، ۱۴۰۷هـ – ۱۹۸۷م؛
السیوطی، جلال الدین أبو الفضل عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفای۹۱۱هـ)، تنویر الحوالک شرح موطأ مالک، ج۱، ص۱۶۲، ناشر: المکتبه التجاریه الکبرى ـ مصر، ۱۳۸۹هـ ـ ۱۹۶۹م؛
السیوطی، جلال الدین أبو الفضل عبد الرحمن بن أبی بکر (متوفای۹۱۱هـ)، الدر المنثور، ج۱، ص۵۴، ناشر: دار الفکر – بیروت – ۱۹۹۳؛
الزرقانی، محمد بن عبد الباقی بن یوسف (متوفای۱۱۲۲هـ) شرح الزرقانی علی موطأ الإمام مالک، ج۲، ص۲۷، ناشر: دار الکتب العلمیه – بیروت، الطبعه: الأولى، ۱۴۱۱هـ؛
الکتانی، عبد الحی بن عبد الکبیر (متوفای۱۳۸۳هـ)، نظام الحکومه النبویه المسمی التراتیب الإدرایه، ج۲، ص۲۸۰، ناشر: دار الکتاب العربی – بیروت.
بررسی سند روایت:
أَبُو الْحُسَیْنِ بْنُ الْفَضْلِ الْقَطَّانُ:
خطیب بغدادى در باره او مى‌نویسد:
محمد بن الحسین بن محمد بن الفضل بن یعقوب بن یوسف بن سالم أبو الحسین الأزرق القطان… کتبنا عنه وکان ثقه .
محمد بن الحسین القطان، من از او روایت نوشته‌ام، و ثقه بوده است.
البغدادی، ابوبکر أحمد بن علی بن ثابت الخطیب (متوفاى۴۶۳هـ)، تاریخ بغداد، ج ۲، ص۲۴۹، رقم: ۷۱۸، ناشر: دار الکتب العلمیه – بیروت.
شم الدین ذهبى مى‌نویسد:
محمد بن الحسین بن محمد بن الفضل الأزرق . أبو الحسین القطان ، بغدادی ، ثقه مشهور.
الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى ۷۴۸ هـ)، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، ج ۲۸، ص۳۹۱ ، تحقیق د. عمر عبد السلام تدمرى، ناشر: دار الکتاب العربی – لبنان/ بیروت، الطبعه: الأولى، ۱۴۰۷هـ – ۱۹۸۷م.
أَبُو عَلِیٍّ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الصَّوَّافُ:
خطیب بغدادى او را این چنین ستوده است:
۱۴۰ محمد بن أحمد بن الحسن بن إسحاق بن إبراهیم بن عبد الله أبو علی المعروف بابن الصواف … وکان ثقه مأمونا من أهل التحرز ما رأیت مثله فی التحرز.
محمد بن احمد بن الحسن، مشهور به ابن صواف، ثقه، مورد اطمینان و اهل تقوى بود، من در تقوى همانند او را ندیدم.
تاریخ بغداد ج۱، ص۲۸۹
بِشْرُ بْنُ مُوسَى:
بشر بن موسى . ابن صالح بن شیخ بن عمیره الامام الحافظ الثقه المعمر أبو علی الأسدی البغدادی .
قال الخطیب کان ثقه امینا عاقلا رکینا.
قال أبو بکر الخلال الفقیه کان أحمد بن حنبل یکرم بشر بن موسى وکتب له إلى الحمیدی إلى مکه . وقال الدارقطنی ثقه.
بشر بن موسى، پیشوا، حافظ (کسى که یک صد هزار حدیث حفظ است) داراى عمر طولانى بود.
خطیب در باره او گفته: او ثقه، امین، عاقل و استوار بود.
ابوبکر خلال فقیه گفته: احمد بن حنبل، بشر بن موسى را احترام مى‌کرد. دارقطنى گفته: ثقه بود.
الذهبی الشافعی، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أحمد بن عثمان (متوفاى ۷۴۸ هـ)، سیر أعلام النبلاء، ج۱۳، ص۳۵۲ ، تحقیق : شعیب الأرناؤوط , محمد نعیم العرقسوسی ، ناشر : مؤسسه الرساله – بیروت ، الطبعه : التاسعه ، ۱۴۱۳هـ .
أَبُو بِلالٍ الأَشْعَرِیُّ:
ذهبى از او با عنوان ، امام ، محدث و یکى از علماى کوفه یاد کرده است.
أبو بلال الأشعری . الإمام المحدث أحد علماء الکوفه.
سیر أعلام النبلاء ج۱۰ ص۵۸۲ .
ابن حبان، نام او را در زمره ثقات آورده است.
أبو بلال الأشعری من أهل الکوفه یروى عن قیس بن الربیع والکوفیین روى عنه أهل العراق اسمه مرداس.
التمیمی البستی، ابوحاتم محمد بن حبان بن أحمد (متوفاى۳۵۴ هـ)، الثقات، ج۹، ص۱۹۹، رقم: ۱۵۹۹۲، تحقیق السید شرف الدین أحمد، ناشر: دار الفکر، الطبعه: الأولى، ۱۳۹۵هـ – ۱۹۷۵م.
مَالِکُ بْنُ أَنَسٍ:
مالک بن أنس، یکى از ائمه اربعه اهل سنت و رئیس مذهب مالکى‌ها است، در وثاقت او هیچ تردیدى نیست؛ چنانچه ابن حجر مى‌گوید:
مالک بن أنس بن مالک بن أبی عامر بن عمرو الأصبحی أبو عبد الله المدنی الفقیه إمام دار الهجره رأس المتقنین وکبیر المتثبتین حتى قال البخاری أصح الأسانید کلها مالک عن نافع عن بن عمر من السابعه مات سنه تسع وسبعین وکان مولده سنه ثلاث وتسعین وقال الواقدی بلغ تسعین سنه ع .
مالک بن أنس، فقیه و پیشواى مردم مدینه، برتر از همه افراد استوار و بزرگ‌تر از همه افراد مورد اعتماد بود؛ تا آن جا که بخارى گفته: صحیح‌ترین تمام سند‌ها، روایت مالک از نافع از عبد الله بن عمر است.
تقریب التهذیب ج۱، ص۵۱۶، رقم: ۶۴۲۵
نَافِعٍ:
نافع، غلام عبد الله بن عمر است، ابن حجر مى‌گوید که او ثقه، استوار، فقیه و مشهور بود:
نافع أبو عبد الله المدنی مولى بن عمر ثقه ثبت فقیه مشهور من الثالثه مات سنه سبع عشره ومائه أو بعد ذلک ع .
تقریب التهذیب ج۱، ص۵۵۹، رقم: ۷۰۸۶
ابْنِ عُمَرَ:
عبد الله بن عمر، صحابى.
*****
نتیجه آن که در صحت این روایت هیچ تردیدى نیست و ثابت مى‌کند که خلیفه دوم تنها براى یادگرفتن سوره بقره، دوازده سال وقت گذاشته است.
البته مشخص نیست که این یادگرفتن به معنای حفظ کردن آن است یا به معنای یادگرفتن خواندن متن آن.

منبع: www.valiasr-aj.com

مطالب مرتبط